AI en studiekeuze: In hoeverre gebruiken studiekiezers AI?

Kunstmatige intelligentie, ook wel artificial intelligence (AI), is niet meer weg te denken in het bedrijfsleven, de culturele sector, het onderwijs en het dagelijkse leven. Zorgen over AI zijn er ook alom. Zorgen over het verdwijnen van banen, over de verspreiding van onjuiste informatie, en is er wel voldoende vermogen om (kritisch) met AI om te gaan?  

De onderwijssector heeft daarbovenop zijn eigen zorgen. Wat zijn huiswerkopdrachten, werkstukken en scripties nog waard in een AI-tijdperk wanneer leerlingen deze content kunnen laten genereren? Zo stellen Bergshoeff en Linthorst van het Hoger Onderwijs Persbureau (HOP): “We willen niet dat studenten structureel dommer worden van AI-gebruik, maar we moeten niet de techniek volledig tegenhouden. Het kan niet eens."[i] De techniek tegenhouden gaat inderdaad niet en zodoende wordt er steeds meer gekeken naar de omgang met AI. Zo deed The Organisation for Economic Co-operation and Development ook onderzoek naar het gebruik van AI in het onderwijs. De conclusie is helder: AI kan effectief zijn, maar alleen wanneer er duidelijke didactisch kaders zijn. Zonder didactische kaders of (pedagogische) begeleiding leidt gebruik van AI weliswaar tot betere prestaties, maar zonder daadwerkelijk leerwinst. Anders gezegd: technologie op zichzelf verbetert het onderwijs niet. Wat telt is hoe technologie ingezet wordt, wie haar stuurt en welke vaardigheden we daadwerkelijk ontwikkelen. In deze lijn ligt ook het onderzoek dat het Ministerie van Onderwijs en Cultuur liet uitvoeren naar de praktische toepassing van AI in de onderwijspraktijk.[ii] 

Het gebruik van AI in de onderwijssector krijgt steeds meer aandacht. Maar hoe zit het met het gebruik van AI tijdens het maken van studiekeuzes? Behalve dat een middelbare scholier zijn werkstuk laat schrijven door ChatGPT gebruikt deze scholier ChatGPT misschien ook wel voor het oriënteren op studies. Wat betekent dat?Wij deden onderzoek naar AI-gebruik door studiekiezers. In dit artikel bespreken we de resultaten van dit onderzoek evenals hoe er ingespeeld kan worden op het AI-gebruik van studiekiezers, bijvoorbeeld door onderwijsinstellingen of decanen en mentoren. 

Opkomst van generatieve taalmodellen

AI is een verzamelnaam voor technologie die computer en machines in staat stelt om op basis van data, algoritmes en statistische modellen taken uit te voeren die doorgaans door mensen worden uitgevoerd.[iii] 

De techniek bestaat al langer, denk bijvoorbeeld aan de autocorrectie-optie op je telefoon, maar de ontwikkeling gaat nu razendsnel. Een van de meeste recente en tevens meest opzienbarende ontwikkelingen is die van generatieve AI-modellen. Dit zijn taalmodellen die met behulp van AI ‘nieuwe content’ genereren (content tussen aanhalingstekens omdat AI niet per se zelf content maakt, maar content reproduceert). De bekende tools zijn bijvoorbeeld Copilot, ChatGPT of Gemini. Je geeft deze taalmodellen opdrachten of stelt ze vragen waarna ze nieuwe teksten, beelden en zelfs muziek genereren. De nieuwste generatie taalmodellen zijn zo goed dat het moeilijk te onderscheiden is of een tekst door een mens of AI is geschreven.[iv]  Het is de ontwikkeling van deze taalmodellen die de grootste impact heeft op het onderwijs. 

Tegelijkertijd zijn de GenAI-tools erop gebouwd om een dienst te verlenen en klanten tevreden te stellen. Dit ken je misschien al van chatbots van bedrijven, zoals die van Bol of Coolblue. Maar dit is ook het geval bij de generatieve AI-tools. Stel je ChatGPT een vraag, dan reageert de chatbot uiterst vriendelijk en behulpzaam. Bovendien komt de chatbot correct en zelfverzekerd over.[v] 

 Zo lijkt de chatbot precies te geven wat je zoekt, precies op je vraag afgestemd en ogenschijnlijk persoonlijk. Dit gegeven maakt het aantrekkelijk om de AI-tools vragen voor te leggen.  

Een kleine test: wat gebeurt er wanneer je ChatGPT een persoonlijke vraagt stelt over je studiekeuze? (ChatGPT via www.chatgpt.com geraadpleegd op 3 maart 2026).  

Ik zit in havo 5 en moet een studiekeuze maken en weet niet goed wat ik wil studeren. Ik vind dieren leuk en doe graag iets nuttigs. Ik woon in Rotterdam en wil niet te ver reizen. Wat zijn mijn mogelijkheden? 

ChatGPT benadert je persoonlijk: Het is heel normaal dat je nog niet precies weet wat je wilt studeren. Vervolgens zet de AI-tool mogelijkheden uiteen: Hieronder zet ik voor jou overzichtelijk op een rij wat je mogelijkheden zijn op basis van je interesses en woonplaats. Een uitgebreide beschrijving van diverse opleidingen volgt. Tot slot volgt een samenvatting waar de opleidingen nog eens op een rijtje worden gezet: MBO Dierverzorging; HBO Diermanagement/Dier & Veehouderij; WO Diergeneeskunde en WO Animal Sciences. ChatGPT sluit af in de rol van persoonlijke studieadviseur: Wil je dat ik samen met jou een persoonlijk lijstje maak van studies die passen bij jouw interesses en cijfers (bijv. wat je leuk vindt, wat je goed kunt op school)? Dan kunnen we dat ook stap voor stap bekijken 

ChatGPT levert zo op het eerste oog een behulpzaam overzicht. Een kritische blik leert echter meteen dat er geput is uit een willekeurige verzameling bronnen. Daarnaast is de informatie niet actueel: meerdere bronnen staan gedateerd op 2023. De informatie is bovendien niet correct. Zo wordt de opleiding hbo Diermanagement niet (meer) gegeven op de Aeres Hogeschool in Almere of Dronten.[vi] 

 In Dronten vind je overigens wel de opleiding Diergezondheid & Management, een track binnen de opleiding Dier- en Veehouderij.[vii]  De opleiding Diermanagement wordt uitsluitend gegeven op Hogeschool Van Hall Larenstein in Leeuwarden.[viii]  Tot slot mist de fictieve studiekiezer daadwerkelijk reële opties in de buurt van Rotterdam, zoals de opleiding Dier in de Duurzame Samenleving in Delft bij Inholland.[ix] 

Kortom, generatieve AI lijkt gemakkelijk je in informatie te voorzien, maar die informatie laat ook te wensen over. Voordat ik verder inga op hoe in te spelen op het AI-gebruik van studiekiezers, eerst meer over de vraag hoe scholieren AI in de praktijk gebruiken bij hun studiekeuze. 

Peiling: Wat zeggen studiekiezers over AI-gebruik?

In ons jaarlijkse peilmoment van januari 2026 vroegen we vmbo’ers, havisten en vwo’ers uit de bovenbouw hoever zij met hun studiekeuze zijn. Dit is een groep van bijna 900 scholieren. We legden ze daarbij ook een aantal vragen voor over het gebruik van AI bij het kiezen van een studie. De methode van dit onderzoek is te vinden in Bijlage 1.  

Gebruik jij kunstmatige intelligentie (AI) bij het kiezen van een studie?

Gemiddeld 55% van de scholieren geeft aan AI niet te gebruiken bij hun studiekeuze, Figuur 1. Hier staat tegenover dat dus net iets minder dan de helft van de scholieren aangeeft wel degelijk AI te gebruiken bij hun studiekeuze. De frequentie van het AI-gebruik wisselt. Heel af en toe is de meest voorkomende frequentie met gemiddeld 27%. Daarna volgt soms met gemiddeld 12%. En maar 6% van de studiekiezers geeft aan AI vaak te gebruiken. Er zijn geen verschillen gevonden tussen schoolniveau en geslacht. 

Waarvoor gebruik jij kunstmatige intelligentie (AI) bij het kiezen van een studie?

We legden de scholieren een aantal opties voor waarvoor ze AI kunnen gebruiken bij hun studiekeuze. Die opties lees je in onderstaand figuur, Figuur 2. Zoals je daar ook kunt zien, is er geen optie die er heel erg uitspringt. Alleen het vergelijken van studies en scholen/onderwijsinstellingen blijft wat achter in vergelijking tot vragen over wat je na een opleiding kunt doen en welke studies bij je interesses passen. Er zitten geen grote verschillen in het zoekgedrag tussen mannelijke en vrouwelijke scholieren, behalve op één punt. Waar 59% van de vrouwelijke havisten aangaf omschrijvingen van studies te zoeken, daar gaf slechts 24% van de mannelijk havisten aan dat te doen (p = 0.028), Tabel 1. Scholieren deelden soms onder de optie ‘anders’ andere redenen om AI te gebruiken. Zo gaven scholieren aan dat ze AI gebruiken voor vragen over studies waar ze op Google geen antwoord over konden vinden; voor een korte samenvatting van ‘dingetjes per universiteit’; voor uitleg over wat je kunt verwacht van de studies; voor informatie over locaties; voor nadenken wat leuk zou zijn; voor vragen welke studie je nodig hebt voor een bepaalde baan en hoe lang deze duurt of specifieke vragen zoals ‘heb je hier een havodiploma voor nodig’.  

Hoe betrouwbaar vind jij de informatie van AI over studiekeuze?

Zijn leerlingen in staat om kritisch na te denken wanneer ze AI gebruiken? We peilden hoe betrouwbaar leerlingen AI vinden wanneer ze die gebruiken bij hun studiekeuze. Die peiling laat een genuanceerd beeld zien, Figuur 3. Het overgrote merendeel van de scholieren, gemiddeld 73%, geeft aan AI een beetje betrouwbaar te vinden. Daarna volgt nog een groep van gemiddeld 11% die AI heel betrouwbaar acht. Uit de toelichting die de scholieren geven, blijkt dat ze AI maar in bepaalde mate vertrouwen. Ze zeggen AI alsnog te controleren: “Ik vertrouw het wel maar check het altijd op andere websites.” Of: “Na het antwoord kijk ik nog op de site van de opleiding zelf.” Leerlingen schrijven de betrouwbaarheid van AI soms ook aan het bronnengebruik van AI toe: wanneer ChatGPT meerdere bronnen gebruikt en deze er ook bij staan, vertrouwen ze ChatGPT meer. Tot slot kwamen we ook zeer expliciet vertrouwen in AI tegen. Leerlingen zeiden bijvoorbeeld: “ChatGPT zegt meestal de waarheid.” Of: “Ik vertrouw Chattie.” 

Zowel aan de kant van een beetje betrouwbaar als een beetje onbetrouwbaar komen dezelfde toelichtingen terug. Het onpersoonlijke karakter van AI wordt opgevoerd als reden om te twijfelen aan de betrouwbaarheid van AI. Zo zegt een leerling: “Een robot kan niet bepalen welke studie het best bij jou past.” Een andere leerling zegt: “AI kan geen keuzes voor jou maken, dit is mijn keuze.” Weer een andere scholier zegt: “AI kent mij niet persoonlijk.” Daarnaast wordt aangegeven dat AI slechts als hulpmiddel of inspiratie wordt gebruikt, niet als doorslaggevende factor: “Het kan een richtlijn zijn, maar ik zoek het altijd zelf verder uit.” 

De groep die AI onbetrouwbaar vindt, is een stuk kleiner. Gemiddeld 15% vindt AI een beetje onbetrouwbaar en gemiddeld 2% vindt AI heel onbetrouwbaar. Scholieren die deze antwoorden invulden lichten hierbij toe dat AI onjuiste of verzonnen informatie geeft: “AI verzint soms dingen” en “Je weet het nooit 100 procent zeker.” En ook: “Er is altijd iets wat niet klopt toch?” Waar bronnen ook genoemd werden als reden om AI te vertrouwen, wordt het brongebruik ook als reden genoemd om ChatGPT niet te vertrouwen. Zo zegt een leerling: “Het komt niet van de hoofdbron af, de beste bron is de school zelf.” En: “Hij plukt het van een random Google-site.” Hierbij wordt ook genoemd dat informatie verouderd kan zijn: “Data zoals open dagen en deadlines kloppen vaak niet helemaal.” 

Conclusie peiling AI-gebruik

Uit het onderzoek naar AI-gebruik bij studiekeuze blijkt dat iets meer dan de helft van de scholieren onder wie we peilden geen AI bij hun studiekeuze gebruikt. Iets minder de helft doet dat dus wel, variërend van vaak tot heel af en toe. Wanneer ze het gebruiken, gebeurt dit voor informatie over studies, scholen/onderwijsinstellingen en het vergelijken hiervan. Ook lijkt AI gebruikt te worden als alternatief voor Google. De scholieren die AI gebruiken zijn relatief kritisch over de betrouwbaarheid van AI. Een klein gedeelte zegt AI volledig te vertrouwen, maar de overgrote meerderheid lijkt zich bewust van de valkuilen van AI. Anders gezegd: de overgrote meerderheid van de leerlingen vertrouwt AI niet blindelings. Dit stemt optimistisch.  

Inspelen op het AI-gebruik van scholieren

AI blijkt inderdaad voor verschillende doeleinden te worden gebruikt bij het maken van een studiekeuze. Tegelijkertijd zijn scholieren zich ook niet volledig onbewust van de valkuilen van AI. Tegen die valkuilen (concreter: foutieve informatie) liep ook ik aan toen ik ChatGPT een vraag voorlegde rondom een studiekeuze. Als onderwijsinstelling heb je niet zoveel grip op welke informatie AI geeft. Wat kun je als onderwijsinstelling wel doen? En wat kunnen decanen en mentoren doen? 

Belangrijk is dat informatie op de website van je onderwijsinstelling toereikend, helder en toegankelijk is. Een goede SEO is daarbij aan te bevelen. SEO staat voor Search Engine Optimization en gaat over het verbeteren van een website met als doel een hogere positie te krijgen in de zoekresultaten van zoekmachines. Hoe hoger je website scoort op relevante zoekwoorden, hoe groter de kans dat je website bezocht wordt.[x] 

 Scholieren gaven immers aan AI wel eens in te zetten wanneer Google ze niet de antwoorden gaf waar ze naar op zoek waren.  

Tegelijkertijd geven scholieren aan dat ze de informatie die AI geeft, controleren op de website van de onderwijsinstelling. Dit is een reden te meer om als onderwijsinstelling ervoor te zorgen dat de website toereikend, helder en toegankelijk is. Je kunt hiervoor denken aan een overzichtelijke pagina met de belangrijkste informatie op één plek. Door met heldere tussenkoppen, korte alinea’s en lijstjes te werken kunnen studiekiezers informatie snel scannen. In de taal van de studiekiezer schrijven kan ook helpen. Dat is immers een van de voordelen van generatieve AI-modellen: zij geven in simpel taalgebruik antwoord op vragen. Probeer als onderwijsinstelling ook aan deze behoefte van studiekiezers te voldoen. Een FAQ-gedeelte kan ook uitkomst bieden: een lijstje met vragen die studiekiezers vaak hebben. Door de duidelijke vraag-antwoordstructuur kunnen studiekiezers hier goed mee uit de voeten. En zo zal het al met al lonen voor een studiekiezer om de website van de onderwijsinstelling op te zoeken, al dan niet nadat ze AI hebben gebruikt. Aangezien studiekiezers ook aangaven AI te gebruiken voor het vergelijken van studies en onderwijsinstellingen, is dit ook een goed punt om op de eigen website al aandacht aan te besteden 

Daarnaast is er een taak voor docenten, mentoren en decanen weggelegd om studiekiezers te begeleiden bij hun studiekeuze en zo dus ook bij hun AI-gebruik. Uit de peiling bleek dat een relatief grote groep scholieren kritisch met AI omgaat en de juiste aanpak weet te hanteren. Zo gebruiken ze AI slechts als hulpmiddel in plaats van als enige bron van informatie. Ze controleren ze bronnen en ze checken de informatie die AI geeft. Voor de andere groep geldt dat ze op deze omgang met AI gewezen moeten worden door docenten, mentoren en decanen. 

Door verantwoord gebruik van AI, al dan niet in combinatie met instellingswebsites die nog meer inzetten op heldere, toegankelijke, goed vindbare informatie, kan AI voor studiekiezers een handige tool zijn om op weg geholpen te worden in hun studiekeuze.  

Bijlage 1 

Hoever zijn scholieren met hun studiekeuze? 

In januari peilen we jaarlijks onder scholieren hoever ze zijn in hun oriëntatieproces. Weten ze al wat het gaat worden of zijn ze nog zoekende? En in hoeverre zien we verschuivingen als we vergelijken met de jaren hiervoor? Daarnaast vroegen we ons ook af wat ze belangrijk vinden bij hun studiekeuze. vmbo’ers, havisten en vwo’ers uit de bovenbouw vroegen we naar de volgende thema’s: 

• In welke fase van de studiekeuze bevinden scholieren zich in december? 

• Wat vinden scholieren belangrijk bij hun studiekeuze? 

• Hoe denken scholieren over het bezoeken van voorlichtingsactiviteiten? 

• Hoe groot is de intentie om een tussenjaar te nemen? 

Op 9 januari 2026 hebben we een enquête uitgestuurd naar vmbo’ers, havisten en vwo’ers. In deze enquête hebben 880 scholieren inzicht gegeven in wat zij belangrijk vinden tijdens hun studiekeuze. 

Bronvermelding 

[i] Delta TU Delft, ‘Interview: Filosoof Bas Haring ‘Je bent haast dom als je geen ChatGPT gebruikt’, 29-09-2025. https://delta.tudelft.nl/article/je-bent-haast-dom-als-je-geen-chatgpt-gebruikt (Gebruikt op 02-03-2026).

[ii] OCW Onderwijscommunity, ‘Rapport Gebruik Ai in het onderwijs’, 19-09-1025. https://open.overheid.nl/documenten/77b998c6-001f-481c-b98d-ebab941c0f5b/file (Gebruikt op 02-03-2026).

[iii] Universiteitsbibliotheek Utrecht LibGuides, ‘Artificiële Intelligentie (AI), wat is het en hoe werkt het’, 26-02-2026.https://libguides.library.uu.nl/Artificiele_Intelligentie (Gebruikt op 02-03-2026).

[iv] Radboud Universiteit, ‘Ai in het onderwijs’.https://www.ru.nl/medewerkers/docenten/onderwijs-ontwerpen/ai-in-het-onderwijs (Gebruikt op 02-03-2026).

[v] Universiteitsbibliotheek Utrecht LibGuides, ‘Artificiële Intelligentie (AI), wat is het en hoe werkt het’, 26-02-2026. https://libguides.library.uu.nl/Artificiele_Intelligentie (Gebruikt op 02-03-2026).

[vi] Aeres Hogeschool. https://www.aereshogeschool.nl (Gebruikt op 10-03-2026).

[vii] Aeres Hogeschool, ‘Diergezondheid & Management’. https://www.aereshogeschool.nl/opleidingen/voltijd/bachelor/diergezondheid-en-management (Gebruikt op 10-03-2026).

[viii] Hogeschool Van Hall Larenstein, ‘Diermanagement’. https://www.hvhl.nl/opleidingen/hbo/diermanagement/ (Gebruikt op 10-03-2026).

[ix] Inholland Hogeschool, ‘Dier in de Duurzame Samenleving (Dier- en Veehouderij). https://www.inholland.nl/opleidingen/dier-in-de-duurzame-samenleving-voltijd/ (Gebruikt op 10-03-2026).

[x] IO Digital, ‘SEO voor beginners: de ultieme checklist’. https://www.iodigital.com/nl/history/orangedotcom/seo-voor-beginners/ (Gebruikt op 10-03-2026).